Het risico van de informele tolk

By 20 augustus 2021Columns

De inzet van een professionele tolk in de zorg is al lang een punt van debat. Al bijna tien jaar geleden schafte minister Schippers de tolkenvergoeding af. Sindsdien is het voor zorgaanbieders in mijn ervaring enorm ‘schipperen’ als de patiënt de taal niet machtig is. Soms kunnen familieleden tolken. Soms is er een collega-hulpverlener beschikbaar die de taal van de patiënt spreekt. Soms wordt er door een instelling toch maar een professionele tolk ingeschakeld, en betaald.

Feit is dat de arts verantwoordelijk is de patiënt werkelijk te informeren, los van het hóe (en hoe dat betaald wordt). De patiënt moet begrijpen wat er aan de hand is, wat de alternatieven, kansen en risico’s zijn en wat er praktisch staat te gebeuren. En dat alles passend bij zijn/haar bevattingsvermogen. ‘Informed consent’ en ‘samen beslissen’ is geregeld al een uitdaging op zich; laat staan in geval van een taalbarrière.

In de praktijk loopt het meestal wel los. Van de arts wordt wat creativiteit verlangd, en dat lukt vaak ook wel. En die creativiteit mág ook. Zo oordeelde de tuchtrechter in 2020 dat consultvoering in het Engels met gebruik van Google translate en plaatjes uit een medisch handboek “aanvaardbaar en niet ongebruikelijk” is.

‘Schipperen’ leidt ook vaak tot het gebruik van informele tolken; in de ouderenzorg meestal zijn/haar kind. Ik adviseer artsen altijd even bewust stil te staan bij het risico van de informele tolk. En dit – als het kan – bespreekbaar te maken. In hoeverre is de informele tolk in het vertalen bekwaam? Heeft de ouder-kind relatie invloed op de wijze waarop de informatie wordt overgebracht? Laat de vertaler (bewust of onbewust) informatie weg? Durft de patiënt het wel te zeggen als hij/zij het niet begrijpt, in de angst dat de ‘tolk’ dit als kritiek voelt? Wat is überhaupt de invloed van de continue aanwezigheid van deze bekende bij het consult?

Als advocaat in het gezondheidsrecht zie ik geregeld dat vertalen voor ‘gedoe’ zorgt. Zorgverleners zijn nu eenmaal klem gezet tussen het wegvallen van tolkenvergoeding en hun informatieplicht. Het betrekken van informele tolken is daardoor soms onvermijdelijk, maar sta altijd even stil bij het communicatierisico dat ermee gepaard gaat.

Column door: Mr. A.J.F. (Anne) Vokurka-Viruly is advocaat gezondheidsrecht bij ScheerSanders advocaten en een van de huisadvocaten van ZBVO.

Wil je op de hoogte gehouden worden als er een nieuwe column uit komt? Schrijf je dan in voor de ZBVO nieuwsbrief!